Fundacja VIBEod 2024 roku
Wesprzyj nas

Bezpieczeństwo i pierwsza pomoc

Pozycja boczna ustalona krok po kroku: kiedy ją stosować i jak ułożyć poszkodowanego

Ktoś nie reaguje, ale oddycha. Leżąc na plecach, może się udusić własnym językiem albo wymiocinami. Pozycja boczna to kilka ruchów, które utrzymują drogi oddechowe otwarte. Oto jak, kiedy i kiedy nie.

4 min czytania

Dłonie zginają kolano leżącej osoby podczas ćwiczenia pozycji bocznej na kocu Polskiego Czerwonego Krzyża
W tym artykule 10
  1. Kiedy układać w pozycji bocznej
  2. Kiedy NIE układać w pozycji bocznej
  3. Zanim ułożysz: oceń w 30 sekund
  4. Pozycja boczna ustalona: 8 ruchów
  5. Po ułożeniu
  6. Gdy przestaje oddychać
  7. Najczęstsze błędy
  8. Pozycja boczna u dziecka
  9. Najczęstsze pytania
  10. Źródła

Pozycja boczna ustalona, nazywana też pozycją bezpieczną albo boczną bezpieczną, to ułożenie na boku osoby, która nie reaguje albo reaguje słabo, ale oddycha prawidłowo. Na plecach język może zablokować jej drogi oddechowe, a wymiociny czy krew mogą spłynąć do płuc. Na boku głowa jest odchylona, twarz skierowana lekko w dół i płyny wypływają z ust.

Najważniejsze jest rozróżnienie. Oddycha prawidłowo: pozycja boczna. Nie oddycha prawidłowo: 112 i RKO. Pozycja boczna nigdy nie zastępuje resuscytacji.

Kiedy układać w pozycji bocznej

Według wytycznych Europejskiej Rady Resuscytacji z 2025 roku pozycję boczną stosuje się u dorosłych i dzieci, którzy:

  • nie reagują albo reagują słabo,
  • oddychają prawidłowo,
  • nie potrzebują uciskania klatki piersiowej ani oddechów ratowniczych,
  • a przyczyną nie jest uraz, tylko na przykład choroba, zasłabnięcie czy zatrucie.

Kiedy NIE układać w pozycji bocznej

  • Oddech agonalny. Jeśli osoba rzadko, głośno łapie powietrze, chrapie albo charczy, to nie jest prawidłowy oddech. Dzwoń pod 112 i zaczynaj RKO.
  • Uraz. Po upadku z wysokości, wypadku drogowym czy silnym uderzeniu zostaw osobę na plecach i nie przenoś jej, chyba że miejsce jest niebezpieczne. Może mieć uraz kręgosłupa.

Zanim ułożysz: oceń w 30 sekund

  1. Rozejrzyj się, czy jest bezpiecznie.
  2. Delikatnie potrząśnij za ramiona i zapytaj głośno: „Czy wszystko w porządku?”.
  3. Jeśli nie reaguje, połóż jedną rękę na czole, palce drugiej pod brodą i odegnij głowę lekko do tyłu.
  4. Przez najwyżej 10 sekund patrz, słuchaj i staraj się poczuć oddech.
  5. Jeśli oddycha prawidłowo, ułóż w pozycji bocznej i zadzwoń pod 112. Jeśli nie, zadzwoń i zacznij RKO.

Pozycja boczna ustalona: 8 ruchów

  1. Uklęknij obok poszkodowanego. Sprawdź, czy ma wyprostowane nogi.
  2. Rękę bliższą Tobie odłóż pod kątem prostym do ciała. Może być wyprostowana albo zgięta w łokciu, wytyczne z 2025 roku dopuszczają oba sposoby.
  3. Drugą rękę przełóż przez klatkę piersiową i przyłóż grzbiet jej dłoni do policzka po Twojej stronie. Przytrzymaj ją tam.
  4. Swoją wolną ręką chwyć dalszą nogę tuż nad kolanem i unieś kolano, zostawiając stopę na ziemi.
  5. Wciąż przytrzymując dłoń przy policzku, pociągnij za zgiętą nogę i ostrożnie przetocz osobę do siebie, na bok.
  6. Ułóż górną nogę tak, żeby biodro i kolano były zgięte pod kątem prostym. Ta noga nie pozwoli przetoczyć się na brzuch.
  7. Odegnij głowę lekko do tyłu, żeby drogi oddechowe zostały otwarte.
  8. Popraw dłoń pod policzkiem tak, żeby głowa była odchylona, a twarz skierowana lekko w dół. Wtedy wymiociny czy krew wypłyną z ust.

Gdy osoba jest dużo większa od Ciebie, możesz zacząć od zgięcia kolana, a dopiero potem sięgać po dalszą rękę. Mniej się wtedy rozciągasz.

Na naszej stronie głównej możesz przećwiczyć trzy kluczowe ruchy: ręka, policzek, kolano i obrót. Zajmie Ci to kilka sekund, a ręce zapamiętają kolejność.

Po ułożeniu

  • Jeśli jeszcze nikt nie dzwonił, zadzwoń pod 112 i włącz głośnik.
  • Regularnie sprawdzaj oddech. Patrz na klatkę piersiową i słuchaj. Wytyczne mówią wprost: osobę w pozycji bocznej trzeba obserwować, czy drogi oddechowe są drożne, czy oddycha i czy reaguje.
  • Okryj ją kocem albo kurtką, żeby się nie wychłodziła. Mokre ubranie, jeśli się da, zdejmij.
  • Odejdź tylko wtedy, gdy musisz sprowadzić pomoc.

Gdy przestaje oddychać

Jeśli oddech staje się nieprawidłowy, rzadki albo zanika, albo osoba przestaje reagować na Twój głos, obróć ją z powrotem na plecy, zadzwoń pod 112 (jeśli jeszcze nikt nie dzwonił) i zacznij uciskać klatkę piersiową. Jak to zrobić, opisujemy w artykule RKO krok po kroku.

Najczęstsze błędy

  • Układanie na boku osoby, która nie oddycha prawidłowo. Chrapliwe łapanie powietrza to oddech agonalny. Tu potrzebna jest resuscytacja, nie pozycja boczna.
  • Ruszanie osoby po wypadku. Przy urazie zostaw ją na plecach, chyba że grozi jej niebezpieczeństwo w tym miejscu.
  • Ułożenie i odejście. Stan może się zmienić w każdej chwili. Zostań i obserwuj oddech.
  • Głowa opada na piersi. Wtedy drogi oddechowe się zamykają. Głowa ma być lekko odchylona do tyłu, a dłoń pod policzkiem ma ją w tym trzymać.
  • Górna noga wyprostowana. Bez zgiętego kolana osoba przetoczy się na brzuch albo z powrotem na plecy.

Pozycja boczna u dziecka

Wytyczne z 2025 roku obejmują tą samą zasadą dorosłych i dzieci: jeśli dziecko nie reaguje, ale oddycha prawidłowo i nie ma urazu, układasz je na boku tak samo. Dzieci są lżejsze, więc obrót jest łatwiejszy, ale wszystko inne się nie zmienia: głowa odchylona, twarz lekko w dół i stała obserwacja oddechu.

Dzieci uczą się tego szybko. Na zajęciach programu Mali Ratownicy, które prowadzimy z instruktorami Polskiego Czerwonego Krzyża, uczniowie układają się nawzajem w pozycji bocznej, aż ruchy wejdą w ręce. Jeśli chcesz takich zajęć w swojej szkole, napisz: kontakt@fundacjavibe.org.

Najczęstsze pytania

Kiedy stosuje się pozycję boczną ustaloną?
Gdy ktoś nie reaguje albo reaguje słabo, ale oddycha prawidłowo i nie doznał urazu.

Na którym boku układać?
Wytyczne nie wskazują konkretnego boku. Przetaczasz osobę do siebie, na bok, przy którym klęczysz.

Czy pozycja bezpieczna i pozycja boczna ustalona to to samo?
Tak. To różne nazwy tego samego ułożenia na boku.

Czy można układać w pozycji bocznej osobę po wypadku?
Nie. Przy urazie zostaw ją na plecach i nie ruszaj, chyba że miejsce jest niebezpieczne.

Co robić, gdy osoba w pozycji bocznej przestaje oddychać?
Obróć ją na plecy, zadzwoń pod 112 i zacznij RKO.

Źródła