Fundacja VIBEod 2024 roku
Wesprzyj nas

Bezpieczeństwo i pierwsza pomoc

Atak napastnika – co robić? Uciekaj, ukryj się, zaalarmuj. Plan dla rodzica z dzieckiem

Atak napastnika – co robić? Taki schemat trzeba znać zawczasu, bo w chwili zagrożenia nie ma czasu, żeby go czytać. Sprawdź, co zalecają polskie służby, czym różnią się od brytyjskich i amerykańskich, co powiedzieć dyspozytorowi 112 i jak przygotować dziecko bez straszenia.

12 min czytania

Grafika: Atak napastnika – co robić. Uciekaj. Ukryj się. Zaalarmuj.
W tym artykule 14
  1. Jakie schematy podają polskie służby?
  2. Czym to się różni od Run-Hide-Tell i Run-Hide-Fight?
  3. Pierwsze sekundy: dlaczego ludzie stoją w miejscu
  4. Uciekaj: co zrobić z dzieckiem
  5. Ukryj się: gdy uciec się nie da
  6. Zaalarmuj: co powiedzieć dyspozytorowi 112
  7. Gdy przyjeżdża policja: ręce widoczne, bez gwałtownych ruchów
  8. Czego nie robić
  9. Jak przygotować dziecko, nie strasząc go?
  10. Ćwiczenie na 10 minut: „Gdzie jest wyjście?”
  11. Jak rozmawiać z dzieckiem, gdy coś się już stało?
  12. Lista na lodówkę
  13. Najczęstsze pytania
  14. Źródła

Jeśli w miejscu publicznym słyszysz strzały, widzisz kogoś z bronią albo ludzie nagle zaczynają uciekać, nie podchodź i nie sprawdzaj, co się dzieje. Uciekaj z dzieckiem jak najdalej, rzeczy zostaw. Jeśli nie da się uciec, ukryj się: zamknij i zabarykaduj drzwi, wycisz telefon, bądź cicho. Zaalarmuj 112, gdy jesteś w bezpiecznym miejscu. Walka z napastnikiem to według polskich poradników ostateczność, tylko gdy nie da się ani uciec, ani ukryć.

Tak w skrócie mówią rządowy Poradnik bezpieczeństwa, poradnik MSWiA i kampania 4U Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Po strzelaninie w centrum Krakowa 7 listopada 2026 roku wielu rodziców pyta, co mieliby zrobić, gdyby byli tam z dzieckiem. Ten tekst jest dla nich: bez opisu zdarzenia, za to z planem, który da się przećwiczyć w domu.

Jakie schematy podają polskie służby?

W Polsce nie ma jednego hasła. Są trzy oficjalne źródła i warto znać wszystkie, bo uzupełniają się nawzajem.

Poradnik bezpieczeństwa (gov.pl, 2025), rozdział „Zagrożenia terrorystyczne”:

  1. Uciekaj. Jeśli widzisz atak, nie podchodź. Ostrzegaj innych. Zawiadom służby i nie zakładaj, że ktoś już to zrobił. Nie wracaj na miejsce zdarzenia.
  2. Ukryj się z dala od tłumu. Znajdź osłonę: mury, stalowe konstrukcje, grube ściany. W pomieszczeniu zabarykaduj drzwi, zasłoń okna, wyłącz światło, wycisz telefon.
  3. Walcz, jeżeli nie możesz uciec ani się ukryć. Użyj tego, co masz pod ręką.

Poradnik dodaje trzy ważne zakazy: dzwoń tylko, jeśli naprawdę musisz, bo nie wolno blokować sieci; nie dzwoń do osób w zagrożeniu, bo możesz zdradzić ich kryjówkę; nie udostępniaj zdjęć i filmów z miejsca zdarzenia i nie powtarzaj niesprawdzonych informacji.

Kampania 4U Centrum Antyterrorystycznego ABW ma cztery kroki: Uważaj, Uciekaj, Ukryj się, Udaremnij atak. Pierwszy krok to zwracanie uwagi na nienaturalne zdarzenia i zachowania oraz przekazywanie informacji pod 112. Ostatni, udaremnienie ataku, tylko gdy nie da się ani uciec, ani ukryć. ABW przypomina też: w sytuacji zagrożenia telefon służy do wezwania pomocy, a nie do nagrywania.

Poradnik MSWiA „Zagrożenie terrorystyczne” jest najbardziej szczegółowy. Opisuje ucieczkę, szukanie osłony, gdy uciec się nie da, ukrycie się w pomieszczeniu, rozmowę z operatorem numeru alarmowego, walkę w ostateczności i zachowanie podczas akcji policji.

Czym to się różni od Run-Hide-Tell i Run-Hide-Fight?

Polska (Poradnik, MSWiA, ABW 4U)Wielka Brytania (Run Hide Tell)USA (Run, Hide, Fight, CISA)
Krok 1Uciekaj (ABW: najpierw „Uważaj”)Run: uciekaj, jeśli to bezpieczneRun: ustal, gdzie jest zagrożenie, uciekaj
Krok 2Ukryj się, zabarykaduj, wycisz telefonHide: ukryj się, zabarykaduj, telefon bez dźwięku i wibracjiHide: zablokuj wejście, zamknij drzwi, wycisz telefon
Krok 3Walcz / udaremnij atak, w ostatecznościTell: zawiadom policję (999), gdy to bezpieczneFight: w ostateczności
Kiedy dzwonićMSWiA: gdy jesteś bezpiecznie ukryty, cicho; Poradnik: tylko gdy musiszGdy to bezpieczne„Zadzwoń albo wyślij SMS na 911, jeśli możesz”

Najważniejsza różnica: Brytyjczycy w ogóle nie mówią o walce. Ich trzeci krok to zawiadomienie policji. Ucieczkę nazywają „znacznie lepszą opcją niż poddanie się czy negocjacje”. Polska i USA mają walkę, ale zawsze jako ostatni krok, gdy nie ma innego wyjścia.

Co z tego wybieramy dla rodzica z dzieckiem? Uciekaj, ukryj się, zaalarmuj jako główny schemat, bo te trzy kroki są wspólne dla wszystkich źródeł. Walka to decyzja dorosłego w sytuacji bez wyjścia i tak ją opisują polskie poradniki. Dzieci uczymy tylko trzech pierwszych kroków. Tak robi też brytyjski program dla młodzieży w wieku 11–16 lat (ACT for Youth), który uczy wyłącznie Run Hide Tell.

Pierwsze sekundy: dlaczego ludzie stoją w miejscu

Gdy pada pierwszy huk, większość ludzi nie ucieka od razu. Szuka zwykłego wyjaśnienia: petardy, strzelający gaźnik, pęknięta opona. Potem patrzy na innych i czeka, co zrobią. Psycholog John Leach opisał, że w nagłym zagrożeniu wielu ludzi zamiera, bo mózg nie ma gotowego schematu i nie nadąża z wymyśleniem nowego (Leach 2004). Ratuje prosty plan, który znasz wcześniej.

Dlatego ustal sobie jedną regułę: jeśli ludzie wokół uciekają albo słyszysz strzały, najpierw odchodzisz, a dopiero potem się zastanawiasz. Pomyłka kosztuje Cię kilka minut i trochę wstydu. Zwłoka może kosztować dużo więcej.

Uciekaj: co zrobić z dzieckiem

Według MSWiA i ProtectUK:

  • Rzeczy zostaw. Nie wracaj po torbę, telefon, kurtkę.
  • Nie próbuj za wszelką cenę ratować innych. Brytyjczycy mówią: nalegaj, żeby inni szli z Tobą, ale nie pozwól, by ich wahanie Cię zatrzymało.
  • Biegnij pochylony, obserwuj teren, myśl, którędy się wydostać (MSWiA).
  • Ostrzegaj mijanych ludzi (Poradnik, ABW).
  • Nie wracaj na miejsce zdarzenia (Poradnik, ABW).
  • Nie filmuj (ProtectUK, ABW, Poradnik).

Z dzieckiem dochodzą sprawy, o których poradniki nie piszą. Poniżej nasze wskazówki z praktyki, nie zapis z oficjalnych dokumentów:

  • Małe dziecko (do ok. 5–6 lat) weź na ręce albo trzymaj mocno za nadgarstek, nie za dłoń, bo dłoń łatwo się wyślizguje. Wózek to też „rzecz”: jeśli spowalnia, zostaw go.
  • Dziecko w wieku 6–9 lat mówi „ale co się stało?” i staje. Nie tłumacz. Powiedz krótko i stanowczo jedno polecenie, np. „Trzymaj mnie i idziemy”. Wyjaśnisz potem.
  • Nastolatek może chcieć nagrywać albo sprawdzać, co się dzieje. Umówcie się wcześniej, że w takiej sytuacji telefon służy tylko do wezwania pomocy. Tak mówi ABW i tak uczy brytyjski program dla młodzieży.
  • Gdy jesteście rozdzieleni, działa tylko to, co ustaliliście wcześniej: miejsce spotkania i numer telefonu rodzica zapisany na kartce. Poradnik bezpieczeństwa zaleca rodzinny plan na wypadek rozdzielenia oraz identyfikatory z imieniem, nazwiskiem i telefonem dla dzieci (więcej w artykule Plecak ewakuacyjny dla rodziny).

Ukryj się: gdy uciec się nie da

MSWiA: jeśli nie możesz wydostać się z budynku, a napastnik Cię nie zauważył, ukryj się w pomieszczeniu:

  • zabarykaduj drzwi czymś ciężkim (szafka, biurko, stół),
  • wyłącz źródła dźwięku i światła,
  • wycisz telefon (ProtectUK dodaje: wyłącz też wibracje),
  • schowaj się w ciemnym rogu albo za meblami, odsuń się od drzwi i okien,
  • zachowuj ciszę, nie wychodź, czekaj na służby.

Według ProtectUK zamknięte drzwi to jeszcze nie bezpieczeństwo, bo pociski przechodzą przez szkło, cegłę, drewno i metal. Szukaj osłony za grubymi, solidnymi ścianami.

Na zewnątrz, gdy nie ma gdzie uciec, MSWiA zaleca szukać naturalnych osłon (grube ściany, murki, drzewa), położyć się, osłonić głowę rękami i czekać na policję. Za samochodem chowaj się od strony silnika.

Cisza z dzieckiem to najtrudniejsza część. Z praktyki: małe dziecko uspokaja dotyk i Twój szept bardziej niż słowa. Przytul je tak, by słyszało Twój oddech, i mów do ucha bardzo cicho. Nie obiecuj, że „nic się nie stanie”. Powiedz, co jest prawdą: „Jestem z tobą. Czekamy na policję”.

Zaalarmuj: co powiedzieć dyspozytorowi 112

Zadzwoń, gdy jesteś w bezpiecznym miejscu. Jeśli jesteś ukryty, mów cicho i nasłuchuj, co dzieje się wokół (MSWiA). Przekaż:

  1. Co i gdzie się dzieje. Dokładne miejsce: ulica, numer budynku, nazwa sklepu, piętro.
  2. Gdzie jest napastnik i w którą stronę idzie.
  3. Ilu jest napastników, jak wyglądają, czym są uzbrojeni (jeśli to widziałeś).
  4. Ile osób jest rannych.
  5. Odpowiadaj na pytania i nie rozłączaj się, dopóki operator wyraźnie nie potwierdzi przyjęcia zgłoszenia (gov.pl).

Jeśli nie możesz rozmawiać, nie rozłączaj się. Zostaw otwarte połączenie, żeby operator mógł słuchać (MSWiA). Brytyjska policja radzi w takiej sytuacji słuchać instrukcji osoby przyjmującej zgłoszenie.

Osoby, które nie mogą wykonać połączenia głosowego, zwłaszcza głuche i niedosłyszące, mogą wysłać zgłoszenie przez aplikację Alarm112. Trzeba ją pobrać i zarejestrować się wcześniej, nie w chwili zagrożenia.

Typowy błąd: „ktoś na pewno już zadzwonił”. Poradnik pisze wprost: nie zakładaj, że ktoś inny już to zrobił. Każde zgłoszenie z innego miejsca daje służbom nowe informacje, np. o tym, w którą stronę poszedł napastnik.

Drugi błąd: telefon do bliskiej osoby, która może być w pobliżu. Dzwonek może zdradzić jej kryjówkę. Umówcie się w rodzinie, że to osoba w zagrożeniu odezwie się, gdy będzie bezpieczna.

Więcej o rozmowie z operatorem przeczytasz w artykule Numery alarmowe w Polsce.

Gdy przyjeżdża policja: ręce widoczne, bez gwałtownych ruchów

Akcja policji jest głośna i gwałtowna. Policjanci w pierwszych minutach nie wiedzą, kto jest napastnikiem. Według MSWiA:

  • połóż się za najbliższą osłoną i trzymaj ręce z otwartymi dłońmi na wysokości głowy,
  • nie uciekaj z miejsca akcji i nie rób gwałtownych ruchów, bo policjanci mogą uznać Cię za napastnika,
  • wykonuj polecenia, nie zadawaj pytań i nie dyskutuj, wyjaśnisz wszystko później,
  • nie dotykaj przedmiotów pozostawionych przez napastników lub policjantów,
  • gdy każą wyjść, wyjdź od razu, nie zatrzymuj się po rzeczy,
  • licz się z tym, że dopóki policja nie potwierdzi Twojej tożsamości, będziesz traktowany jak podejrzany. Potem zostaniesz przesłuchany jako świadek.

Amerykańska CISA dodaje: odłóż wszystko, co trzymasz w rękach (torba, kurtka), nie wskazuj niczego ręką, nie krzycz i nie łap policjantów, szukając ratunku.

Nastolatkowi powiedz to zawczasu: „Jeśli kiedyś policjant na ciebie krzyczy w takiej sytuacji, to nie dlatego, że zrobiłeś coś złego. Pokaż puste dłonie i rób, co mówi”.

Dla małego dziecka jedno zdanie, które przyda się także w innych sytuacjach: „Jak przyjdzie policja, trzymamy ręce tak, żeby było je widać”.

Czego nie robić

  • Nie nagrywaj i nie transmituj. Telefon służy do wezwania pomocy (ABW). Nie udostępniaj zdjęć ani filmów z miejsca zdarzenia (Poradnik).
  • Nie wracaj po rzeczy ani na miejsce zdarzenia (MSWiA, Poradnik).
  • Nie podchodź, żeby zobaczyć, co się dzieje (Poradnik, ABW).
  • Nie dzwoń do bliskich, którzy mogą być w pobliżu (Poradnik).
  • Nie powtarzaj niesprawdzonych informacji. Szukaj komunikatów policji, urzędu miasta i Alertów RCB (Poradnik).
  • Nie jedź „sprawdzić”, jeśli wiesz, że w danym miejscu trwa akcja służb. Utrudniasz im pracę i narażasz się sam.

Gdy jest już bezpiecznie, a ktoś obok krwawi, nie oddycha albo jest nieprzytomny, wezwij pomoc i działaj według zasad pierwszej pomocy: RKO krok po kroku, pozycja boczna ustalona i tamowanie krwotoku. Na zajęciach Mali Ratownicy, które od 2025 roku prowadzimy z instruktorami Polskiego Czerwonego Krzyża, każde dziecko samo ćwiczy resuscytację na fantomie, bo pod stresem działa to, co ręce już raz zrobiły.

Jak przygotować dziecko, nie strasząc go?

Brytyjskie materiały dla szkół (NaCTSO, Ministerstwo Edukacji i PSHE Association) mówią dwie rzeczy, które warto przenieść do domu:

  • nie ucz tego „na jeden raz” i nie zaraz po ataku, bo wtedy rośnie lęk, a nie poczucie bezpieczeństwa,
  • ucz tego w ramach zwykłych zasad bezpieczeństwa: obok pożaru, zgubienia się w tłumie, przejścia przez ulicę.

Jeśli Twoje dziecko słyszało o Krakowie, najpierw porozmawiaj z nim o tym, co czuje (zobacz Jak rozmawiać z dzieckiem o tragedii). Ćwiczenie zostaw na później, na spokojny dzień.

Poradnik bezpieczeństwa zaleca rozmawiać z dziećmi w sposób dopasowany do wieku, odpowiadać szczerze, ale bez drastycznych szczegółów, i wytłumaczyć dziecku, jakie będzie miało zadania w sytuacji kryzysowej. Znając swoją rolę, dziecko czuje się bezpieczniej.

Dziecko 6–9 lat nie potrzebuje słowa „napastnik”. Wystarczy reguła: „Kiedy mówię *idziemy*, idziemy od razu i pytasz potem”. I druga: „Jeśli się zgubisz, zostajesz w miejscu i prosisz o pomoc pracownika sklepu albo panią z dziećmi”.

Dziecko 10–14 lat może poznać trzy kroki: uciekaj, ukryj się, zaalarmuj. Zrozumie też, dlaczego nie nagrywa się takich sytuacji i dlaczego przy policji trzyma się ręce na widoku. Nastolatek, który sam chodzi po mieście, powinien znać adres, z którego dzwoni, i umieć wyciszyć telefon razem z wibracjami.

Ćwiczenie na 10 minut: „Gdzie jest wyjście?”

Amerykańska CISA radzi zauważać dwa najbliższe wyjścia w każdym miejscu, w którym jesteś. To samo ABW nazywa krokiem „Uważaj”. Z dzieckiem robicie z tego zabawę, bez rozmowy o broni:

  1. W kawiarni, galerii, kinie albo muzeum zapytaj: „Pokaż mi dwa wyjścia stąd”. Kto pierwszy znajdzie oba, wybiera deser. To dwie minuty.
  2. Hasło rodzinne. Ustalcie słowo, po którym dziecko od razu idzie z Tobą bez pytań, np. „Idziemy”. Przećwiczcie je kilka razy w sytuacjach zupełnie zwyczajnych, w parku czy na zakupach. Chodzi o nawyk, nie o strach.
  3. Miejsce spotkania. Wybierzcie jedno stałe miejsce w centrum Waszego miasta i jedno przy domu (Poradnik zaleca miejsca spotkań na wypadek rozdzielenia).
  4. Kartka w plecaku. Imię, nazwisko i numer telefonu rodzica, napisane ręcznie.
  5. Z nastolatkiem: jedno ćwiczenie z wyciszaniem telefonu i wibracji na czas. Potem jedno zdanie „na sucho” do dyspozytora: gdzie jestem, co widzę.

Kiedy dziecko pyta: „A po co?”, odpowiedz prawdziwie i spokojnie: „Tak samo jak ćwiczymy wyjście w razie pożaru. Prawie nigdy się nie przydaje, ale dobrze wiedzieć”.

Jak rozmawiać z dzieckiem, gdy coś się już stało?

Badacze pomocy po masowej traumie opisali pięć rzeczy, które pomagają ludziom wrócić do równowagi: poczucie bezpieczeństwa, wyciszenie, poczucie, że mam wpływ, więź z bliskimi i nadzieję (Hobfoll i wsp. 2007). W praktyce z dzieckiem:

  • Bezpieczeństwo: „Teraz jesteśmy w domu, jesteśmy razem.” O tym, co zrobiły służby, mów tylko to, co wiesz na pewno. Ogranicz oglądanie relacji i filmów.
  • Wyciszenie: zwykły wieczór, kolacja, kąpiel, czytanie. Rytm uspokaja.
  • Wpływ: dziecko może coś zrobić, np. narysować, zapalić znicz, przećwiczyć z Tobą hasło rodzinne, kiedy będzie gotowe.
  • Więź: bądź blisko, słuchaj, nie poprawiaj emocji („nie płacz”).
  • Nadzieja: pokaż ludzi, którzy pomagali: ratowników, policjantów, przechodniów. Poradnik też zaleca podkreślać, że w trudnej sytuacji można liczyć na pomoc innych.

Jeśli po kilku tygodniach dziecko nadal źle śpi, boi się wychodzić albo wraca do tematu bez przerwy, porozmawiaj z psychologiem szkolnym. Dzieci i młodzież mogą też zadzwonić na telefon zaufania 116 111.

Lista na lodówkę

  • Uciekaj. Nie podchodź, rzeczy zostaw, dziecko na ręce albo mocno za nadgarstek.
  • Ukryj się. Drzwi zabarykadowane, światło zgaszone, telefon bez dźwięku i wibracji, cisza.
  • Zaalarmuj 112, gdy jesteś bezpieczny. Gdzie, kto, ilu, w którą stronę. Nie możesz mówić? Nie rozłączaj się.
  • Policja: połóż się, puste dłonie przy głowie, bez gwałtownych ruchów.
  • Nie nagrywaj. Nie wracaj. Nie dzwoń do bliskich, którzy mogą się ukrywać.
  • Hasło rodzinne, miejsce spotkania, kartka z numerem w plecaku.

Najczęstsze pytania

Co robić w razie strzelaniny w miejscu publicznym?
Uciekać jak najdalej, bez rzeczy. Jeśli się nie da, ukryć się w zamkniętym pomieszczeniu, wyciszyć telefon i zachować ciszę. Gdy jesteś bezpieczny, zadzwonić na 112.

Uciekaj, ukryj się, walcz czy zaalarmuj?
Polskie poradniki i amerykańska CISA mają walkę jako ostatni krok, gdy nie da się uciec ani ukryć. Brytyjska policja zamiast walki ma „Tell”, czyli zawiadom służby. Dzieci uczymy uciekać, ukryć się i zaalarmować.

Czy dzwonić do bliskich, którzy mogą być w miejscu ataku?
Nie. Poradnik bezpieczeństwa ostrzega, że telefon może zdradzić ich kryjówkę. Poczekaj, aż sami się odezwą.

Jak zachować się wobec policji?
Według MSWiA: połóż się za osłoną, trzymaj otwarte dłonie na wysokości głowy, nie wykonuj gwałtownych ruchów, rób, co mówią policjanci, i nie dyskutuj.

Czy można nagrywać, żeby pomóc policji?
Nie. ABW przypomina, że telefon służy do wezwania pomocy, nie do nagrywania. Poradnik zaleca, żeby nie udostępniać zdjęć ani filmów z miejsca zdarzenia.

Źródła

Źródła sprawdzone 9 listopada 2026 r.