Bezpieczeństwo i pierwsza pomoc
Krwotok – pierwsza pomoc: jak zatamować krwawienie, zanim przyjedzie karetka
Krwotok – pierwsza pomoc zaczyna się od Twoich dłoni: przy obfitym krwawieniu liczą się minuty, a najważniejsze narzędzie masz zawsze przy sobie: dłonie. Oto kolejność działań według wytycznych Europejskiej Rady Resuscytacji 2025, różnice z rządowym Poradnikiem bezpieczeństwa i proste ćwiczenie dla rodziny i klasy.

W tym artykule 19
- Dlaczego liczy się to, co zrobisz Ty?
- Krok 1. Czy jest bezpiecznie?
- Krok 2. Zadzwoń pod 112
- Krok 3. Mocny ucisk dłonią: jak zatamować krwawienie
- Krok 4. Opatrunek uciskowy: kiedy go założyć?
- Krok 5. Opaska uciskowa (staza): kiedy i jak?
- Gdy krwawi klatka piersiowa
- Gdy ktoś stracił palec albo część kończyny
- Co dalej, zanim przyjedzie karetka?
- Czym różnią się wytyczne ERC i rządowy Poradnik bezpieczeństwa?
- Najczęstsze błędy przy krwotoku
- Co może zrobić dziecko?
- Ćwiczenie na 10 minut w domu albo w klasie
- Co mieć w apteczce na krwawienie?
- Gdy dziecko widziało krwotok
- Lista na lodówkę
- Przeczytać to za mało
- Najczęstsze pytania
- Źródła
Krwotok – pierwsza pomoc w skrócie: gdy ktoś mocno krwawi, robisz cztery rzeczy w tej kolejności: sprawdzasz, czy jesteś bezpieczny, dzwonisz pod 112 (albo wskazujesz osobę, która dzwoni), mocno uciskasz ranę dłonią, najlepiej przez opatrunek lub czysty materiał, i nie puszczasz. Gdy krwawienie ustanie, zakładasz opatrunek uciskowy. Jeśli krwawi ręka albo noga i mocny ucisk nie pomaga, zakładasz opaskę uciskową (potocznie stazę) i zapisujesz godzinę. Tak mówią wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC) z 2025 roku.
Piszemy ten tekst po zdarzeniu na Rynku Głównym w Krakowie 7 listopada 2026 r., ale opisane kroki dotyczą każdego krwotoku: po wypadku, upadku, skaleczeniu nożem w kuchni czy szkłem.
Dlaczego liczy się to, co zrobisz Ty?
ERC pisze wprost: niekontrolowane krwawienie to przyczyna śmierci po urazie, której często da się uniknąć. Wytyczne powołują się też na badania, według których proste czynności, takie jak zatamowanie krwawienia, mogą zapobiec śmierci. Ratownicy potrzebują czasu, żeby dojechać. Twoje dłonie są na miejscu od razu.
Nie musisz wiedzieć wszystkiego. Wystarczy prosty schemat, który znasz na pamięć. W nagłym zagrożeniu wiele osób na chwilę zamiera albo robi coś nieadekwatnego. Najlepiej działa to, co zostało wcześniej przećwiczone. Dlatego na końcu znajdziesz ćwiczenie na 10 minut.
Krok 1. Czy jest bezpiecznie?
Zanim podejdziesz, rozejrzyj się. ERC każe sprawdzić, czy podejście jest bezpieczne: ruch uliczny, rozlane chemikalia, agresywne osoby. Jeśli zagrożenie trwa, najpierw chronisz siebie i dzieci, a pomagasz dopiero wtedy, gdy możesz to zrobić bezpiecznie. Ranny ratownik nikomu nie pomoże.
Jeśli masz rękawiczki jednorazowe, załóż je. Są na liście apteczki w wytycznych ERC i w rządowym Poradniku bezpieczeństwa. Brak rękawiczek nie może opóźnić wezwania pomocy.
Krok 2. Zadzwoń pod 112
ERC: zawsze wezwij pomoc, to zasada ogólna. Dzwonisz pod 112 albo 999. Jeśli obok są inni ludzie, nie mów „niech ktoś zadzwoni”. Wskaż jedną osobę: „Pani w czerwonej kurtce, proszę dzwonić na 112 i wrócić do mnie”. Gdy wszyscy patrzą, każdy łatwo zakłada, że ktoś już zadzwonił. Konkretne polecenie przerywa to zawahanie.
Ty w tym czasie uciskasz ranę. Jeśli jesteś sam, zadzwoń i jak najszybciej wróć do ucisku. Powiedz, co się stało, gdzie dokładnie jesteś, ile osób potrzebuje pomocy. Nie rozłączaj się, dopóki operator nie potwierdzi przyjęcia zgłoszenia, i wykonuj jego polecenia. Szczegóły rozmowy z dyspozytorem opisujemy w artykule o numerach alarmowych.
Krok 3. Mocny ucisk dłonią: jak zatamować krwawienie
To najważniejszy krok. Według ERC robisz tak:
- Uciśnij krwawiące miejsce mocno i bezpośrednio dłonią.
- Połóż na ranę opatrunek (zwykły jałowy albo hemostatyczny, czyli ze środkiem wspomagającym krzepnięcie) i dociśnij go mocno ręką. Nie masz opatrunku? Rządowy Poradnik podaje: uciskaj ranę dłonią lub tkaniną.
- Nie przestawaj. Uciskaj, aż krwawienie ustanie albo aż przyjadą ratownicy (Poradnik bezpieczeństwa).
ERC i ILCOR (międzynarodowy komitet, który przegląda badania dla wytycznych) wolą bezpośredni ucisk ręką od przyrządów i opatrunków uciskowych. Odradzają też uciskanie tzw. punktów ucisku, czyli tętnicy powyżej rany zamiast samej rany.
Jeśli możesz, poproś poszkodowanego, żeby usiadł albo położył się. Osobę po urazie zostawiasz na plecach, nie układasz jej w pozycji bocznej. Tak mówią wytyczne ERC.
Krok 4. Opatrunek uciskowy: kiedy go założyć?
Dopiero gdy krwawienie jest już opanowane. ERC: „po opanowaniu krwawienia załóż opatrunek uciskowy”. Owijasz opatrunek bandażem, ciasno, tak żeby dalej go dociskał. Dzięki temu nie musisz trzymać ręki przez cały czas i możesz zająć się czymś innym, np. okryciem poszkodowanego.
Jeśli krew zaczyna przesiąkać i płynąć dalej, wracasz do mocnego ucisku dłonią.
Krok 5. Opaska uciskowa (staza): kiedy i jak?
Kiedy: tylko przy zagrażającym życiu krwawieniu z ręki albo nogi, którego nie zatrzymał mocny ucisk dłonią. Wtedy ERC zaleca założyć opaskę jak najszybciej.
Jaką: fabryczną, jeśli jest dostępna. ERC opisuje badania, w których fabryczne opaski były prostsze w użyciu i lepiej zaciskały tętnicę niż improwizowane, np. z paska czy chusty.
Jak (według ERC):
1. Załóż opaskę na zranioną kończynę 5–7 cm powyżej rany, ale nie na stawie.
2. Zaciskaj, aż krwawienie zwolni i ustanie. To może bardzo boleć. Ból nie jest powodem, żeby poluzować.
3. Zapisz godzinę założenia na opasce.
4. Nie zdejmuj i nie luzuj opaski. Zdejmuje ją wyłącznie personel medyczny.
5. Jeśli krew dalej płynie, czasem trzeba założyć drugą opaskę, powyżej pierwszej.
U dzieci ILCOR zasugerował fabryczną opaskę z krępulcem (pręcikiem do skręcania, ang. windlass). U niemowląt i małych dzieci, u których ręka czy noga jest za cienka, żeby opaska zacisnęła się przed użyciem krępulca, ERC zaleca mocny ucisk ręką, z opatrunkiem hemostatycznym albo bez niego.
Ważne: ERC zaleca używać tylko sprzętu, którego używać Cię nauczono. Opaski nie da się nauczyć z tekstu. Jeśli ją kupujesz, przećwicz zakładanie na kursie pierwszej pomocy z instruktorem.
Gdy krwawi klatka piersiowa
Rana klatki piersiowej to wyjątek. ERC: otwartą ranę klatki piersiowej zostaw odsłoniętą, nie zakładaj opatrunku i jej nie zakrywaj. Jeśli trzeba, tamuj miejscowe krwawienie bezpośrednim uciskiem. Specjalne opatrunki z zaworem (wentylowe) zakłada tylko osoba przeszkolona.
Gdy ktoś stracił palec albo część kończyny
Najpierw tamujesz krwawienie. Potem, według ERC: owiń odciętą część czystą, wilgotną gazą, włóż do czystego, szczelnego worka, ten worek do drugiego z lodem i wodą (lód nie może dotykać części ciała bezpośrednio). Opisz worek imieniem i nazwiskiem poszkodowanego oraz godziną. Część ciała jedzie razem z poszkodowanym do tego samego szpitala.
Co dalej, zanim przyjedzie karetka?
- Obserwuj objawy wstrząsu. ERC wymienia: bardzo szybkie albo bardzo wolne tętno, bladą, chłodną i wilgotną skórę, zawroty głowy lub splątanie.
- Zostaw poszkodowanego na plecach i nie przenoś go bez potrzeby.
- Okryj go. Poradnik bezpieczeństwa przypomina, że osoby po urazie szybciej się wychładzają.
- Mów do niego spokojnie. Powiedz, że pomoc jest w drodze i że nie jest sam.
- Gdy przestaje reagować i nie oddycha prawidłowo, dzwonisz ponownie pod 112 i zaczynasz RKO. U dziecka: RKO u dzieci i niemowląt.
Czym różnią się wytyczne ERC i rządowy Poradnik bezpieczeństwa?
Mówimy to wprost, bo oba źródła są oficjalne, a różnią się w szczegółach. W tym tekście idziemy za ERC, bo to aktualne wytyczne medyczne oparte na przeglądzie badań.
| Kwestia | Wytyczne ERC 2025 | Poradnik bezpieczeństwa 2025 |
|---|---|---|
| Co najpierw | Mocny ucisk dłonią (na ranę lub przez opatrunek) | Opatrunek uciskowy z bandaża, materiału, chusty |
| Opatrunek uciskowy | Dopiero po opanowaniu krwawienia | Pierwsza czynność |
| Gdzie opaska | 5–7 cm powyżej rany, nie na stawie | Powyżej rany, na ramieniu lub udzie |
| Godzina założenia opaski | Zapisz | Zapisz |
| Blady i spocony | Leży na plecach, nóg nie unosi się rutynowo | Unieś nogi na około 30 cm |
Jeśli dyspozytor medyczny przez telefon powie Ci coś innego, słuchaj dyspozytora. On zna Twoją sytuację, artykuł nie.
Najczęstsze błędy przy krwotoku
- „Ktoś na pewno zadzwonił”. W tłumie każdy tak myśli. Wskaż jedną osobę.
- Szukanie apteczki zamiast ucisku. Najpierw dłoń na ranę. Apteczkę niech przyniesie ktoś inny.
- Zaglądanie pod opatrunek. Każde puszczenie to przerwa w ucisku. Poradnik: uciskaj, aż krwawienie ustanie albo przyjadą ratownicy.
- Uciskanie „punktów” zamiast rany. ERC to odradza.
- Opaska na stawie albo luzowana, „bo boli”. ERC: 5–7 cm powyżej rany, nie na stawie, nie luzujesz jej.
- Brak godziny na opasce. Ratownicy i szpital muszą wiedzieć, od kiedy kończyna jest zaciśnięta.
- Pozycja boczna po urazie. Osoba po urazie zostaje na plecach.
- Zaklejanie rany na klatce piersiowej. Zostaw ją odsłoniętą.
Co może zrobić dziecko?
Polska Rada Resuscytacji w broszurze „Resuscytacja dla każdego” pisze o celu, by każdy, począwszy od wieku przedszkolnego, miał wiedzę i umiejętności, aby pomagać w sytuacjach zagrożenia życia. Wytyczne nie podają jednak wieku, od którego dziecko ma samo tamować krwawienie. Dlatego dajemy dziecku zadania, które są bezpieczne i naprawdę pomagają.
Dziecko w wieku 6–9 lat
– Woła dorosłego głośno i konkretnie: „Mama, tata krwawi, chodź!”.
– Gdy dorosłego nie ma, dzwoni pod 112 i mówi, co się stało i gdzie jest.
– Przynosi apteczkę i rękawiczki z ustalonego miejsca.
– Otwiera drzwi ratownikom albo czeka przy furtce, jeśli dorosły tak poprosi.
Dziecko w wieku 10–14 lat
– Wszystko powyżej, a do tego wskazuje dorosłemu w tłumie: „Pan dzwoni na 112”.
– Mówi dyspozytorowi adres i odpowiada na pytania.
– Może uciskać ranę przez opatrunek, w rękawiczkach, jeśli dorosły o to poprosi i dziecko chce. Nikt nie ma prawa wymagać tego od dziecka.
– Okrywa poszkodowanego kocem albo folią termiczną.
Jak mówić bez straszenia. Krótko i konkretnie: „Jeśli ktoś mocno krwawi, Twoje zadanie to zawołać dorosłego albo zadzwonić pod 112 i przynieść apteczkę”. Bez opisów wypadków. Dziecko, które ma jasne zadanie, czuje się sprawcze, a nie bezradne.
Ćwiczenie na 10 minut w domu albo w klasie
Potrzebujesz: gąbki kuchennej albo zwiniętego ręcznika, opatrunku lub gazy, bandaża, rękawiczek i wyłączonego telefonu.
- 2 minuty: „Kto dzwoni?”. Jedna osoba udaje poszkodowanego, druga wskazuje palcem „dzwoniącego” i mówi pełne zdanie: „Pani w niebieskim, dzwoń na 112”. Zamieńcie się rolami.
- 2 minuty: rozmowa z dyspozytorem. Na wyłączonym telefonie dziecko mówi: co się stało, adres, ile osób jest rannych. Ty pytasz jak dyspozytor.
- 3 minuty: ucisk. Gąbka to „rana” na przedramieniu dorosłego. Rękawiczki, gaza na „ranę”, mocny ucisk dłonią i liczenie na głos do 60 bez puszczania. Starsze dziecko na koniec owija gazę bandażem (opatrunek uciskowy).
- 3 minuty: pytania. „Co robisz najpierw? Kiedy dorosły zakłada opaskę? Co trzeba na niej zapisać?”. Pochwal za to, co poszło dobrze.
Opaskę uciskową ćwiczcie tylko na kursie z instruktorem.
Co mieć w apteczce na krwawienie?
Z listy ERC i Poradnika bezpieczeństwa: rękawiczki jednorazowe, średnie i duże opatrunki jałowe, gaza, bandaże, nożyczki do cięcia odzieży, folia termiczna. Rządowy Poradnik dopisuje do zapasów domowych opaskę do tamowania krwotoków. ERC zaleca opaski uciskowe i opatrunki hemostatyczne w apteczkach miejsc pracy z dużym ryzykiem krwotoku, np. w leśnictwie i budownictwie. Pełną listę z wyjaśnieniem znajdziesz w artykule Apteczka domowa: co powinna zawierać.
Gdy dziecko widziało krwotok
ERC w wytycznych pierwszej pomocy przywołuje pięć zasad pomocy w kryzysie, opisanych w pracy Hobfolla i współpracowników (2007). Po trudnym zdarzeniu przekładają się one na proste rzeczy:
- bezpieczeństwo: powiedz, że teraz jest bezpiecznie i że rannym zajęli się ratownicy,
- wyciszenie: bliskość, ciepły posiłek, sen, zwykłe rytuały,
- sprawczość: nazwij, co zrobiło dobrze („zawołałeś mnie, to bardzo pomogło”),
- więź: bądź obok, pozwól pytać i wracać do tematu,
- nadzieja: mów prawdę, ale pokaż, że pomoc przyszła i ludzie sobie pomagali.
Jeśli po kilku tygodniach dziecko nadal źle śpi albo unika miejsc, porozmawiaj z psychologiem szkolnym lub lekarzem. Wsparcia potrzebują też dorośli, którzy udzielali pomocy. ERC zaleca, by kursy uczyły, jak radzić sobie z lękiem i stresem przed udzieleniem pierwszej pomocy i po nim.
Lista na lodówkę
Krwotok: 5 kroków
1. Bezpiecznie? Rękawiczki, jeśli są.
2. 112 albo 999. Wskaż jedną osobę, która dzwoni.
3. Mocny ucisk dłonią, przez opatrunek lub materiał. Nie puszczaj.
4. Krwawienie ustało: opatrunek uciskowy.
5. Ręka lub noga nadal krwawi mimo ucisku: opaska 5–7 cm nad raną, nie na stawie, zapisz godzinę, nie luzuj.
Potem: na plecach, okryj, mów spokojnie. Nie oddycha prawidłowo: RKO.
Przeczytać to za mało
Ucisk, opatrunek i opaskę najlepiej poczuć w rękach. Od 2025 roku w programie Mali Ratownicy szkolimy z pierwszej pomocy razem z instruktorami Polskiego Czerwonego Krzyża. W szkoleniach wzięło udział 1 009 uczestników, a każde dziecko ćwiczy na fantomie samo. Jeśli chcesz takich zajęć w swojej szkole, napisz do nas: kontakt@fundacjavibe.org.
Najczęstsze pytania
Jak zatamować krwawienie z rany?
Mocno uciśnij ranę dłonią, najlepiej przez opatrunek lub czysty materiał, i nie puszczaj. Wcześniej zadzwoń pod 112 albo wskaż osobę, która zadzwoni. Gdy krwawienie ustanie, załóż opatrunek uciskowy.
Kiedy zakłada się opaskę uciskową?
Gdy ręka albo noga krwawi tak, że zagraża to życiu, a mocny ucisk dłonią nie zatrzymał krwawienia. Opaskę zakładasz 5–7 cm powyżej rany, nie na stawie, i zapisujesz godzinę.
Czy można poluzować opaskę uciskową?
Nie. Według ERC opaskę zdejmuje wyłącznie personel medyczny.
Czy uciskać tętnicę powyżej rany?
Nie. ERC odradza stosowanie punktów ucisku. Uciskasz samą ranę.
Czy unosić nogi osobie, która dużo krwawiła?
Rządowy Poradnik każe unieść nogi bladej i spoconej osobie. ERC nie zaleca tego rutynowo i radzi zostawić poszkodowanego na plecach. Rób to, co powie dyspozytor.
Czy opaskę uciskową można zrobić z paska?
ERC zaleca fabryczną, jeśli jest dostępna, bo w badaniach była prostsza w użyciu i skuteczniejsza od improwizowanej. Jeśli nie masz opaski, zostaje mocny ucisk dłonią do przyjazdu ratowników.
Źródła
Sprawdzone 09.11.2026.
- Djärv T., Rogers J., Semeraro F. i wsp. European Resuscitation Council Guidelines 2025 First Aid, Resuscitation 2025;215:110752 (Tabela 1, Tabela 3 ABCDE, „Control of life-threatening bleeding”, „Tourniquets”, „Haemostatic dressings”, „Open chest wounds”, „Preservation of an amputated body part”, „First aid kits”, wstrząs i pozycja poszkodowanego). Polskie tłumaczenie: Wytyczne ERC 2025. Pierwsza pomoc, Polska Rada Resuscytacji (s. 6, 12–13, 24–25).
- Resuscytacja dla każdego według Wytycznych Europejskiej Rady Resuscytacji 2025, polskie wydanie Polskiej Rady Resuscytacji (wprowadzenie; rozdział o pierwszej pomocy).
- Poradnik bezpieczeństwa. Przeczytaj, przećwicz i zachowaj!, MSWiA i MON, Warszawa 2025: „Jeśli wystąpił obfity krwotok” (s. 44), „Zapasy domowe na minimum 3 dni” (s. 21).
- Hobfoll S.E. i wsp. Five essential elements of immediate and mid-term mass trauma intervention: empirical evidence, Psychiatry 2007;70(4):283–315.
Przeczytaj też
Wszystkie artykuły- Bezpieczeństwo i pierwsza pomocPorażenie prądem – pierwsza pomoc: jak bezpiecznie pomóc10 listopada 2026 · 10 min
- Bezpieczeństwo i pierwsza pomocOparzenie u dziecka – pierwsza pomoc: co robić krok po kroku10 listopada 2026 · 10 min
- Bezpieczeństwo i pierwsza pomocCzad w domu: objawy zatrucia tlenkiem węgla i co zrobić od razu (także z dzieckiem)10 listopada 2026 · 8 min